Jean Gebser en zijn vijf bewustzijnsstructuren

Dit is een inleiding tot het baanbrekende werk van Jean Gebser en zijn vijf bewustzijnsstructuren, die een grote invloed hebben gehad op latere auteurs zoals Ken Wilber.

Jean Gebser noemt deze structuren „mutaties” in plaats van niveaus of stadia. In zijn omvangrijke werk *The Ever-Present Origin* volgt hij hun chronologische ontwikkeling aan de hand van culturele verschijnselen zoals kunst, wetenschap en filosofie, en niet aan de hand van individuele menselijke levens.

Dit artikel vormt een aanvulling op mijn aflevering over de stadia van Gebser: gebruik het als beknopte naslagbron of als je liever leest.

Dit is in de eerste plaats een podcastaflevering. Aanbeveling: luister eerst naar de aflevering en gebruik het artikel daarna als naslagwerk.

Luister hierna naar: Mijn Spiral Dynamics-serie
https://player.captivate.fm/collection/f6689822-66c5-47c3-8232-ad8d64b60883

Al mijn afleveringen over ontwikkelingspsychologie:
https://player.captivate.fm/collection/e495f46d-4f50-4a3e-b4c3-b5f407d00628 

Ontdek mijn podcastbibliotheek met 200 afleveringen: https://deep-psychology.com/#pod-cats

Nieuwsbrief & boeken: https://deep-psychology.com/my-links

Wat je in deze aflevering te zien krijgt:

• een volledig overzicht van de fasen,
• inzicht in waarom ze van cruciaal belang zijn voor het begrijpen van de menselijke conditie,
• hoe je dit in je eigen leven kunt toepassen.

Hieronder vind je een samenvatting van de aflevering; gebruik deze om:
• de belangrijkste punten
door te nemen • specifieke ideeën
nog eens te bekijken • later details na te slaan

De volledige uitleg, de nuances en de voorbeelden vind je in de audio hierboven.

Voordat we ingaan op de drie belangrijkste perspectieven en de vijf bewustzijnsstructuren, zullen we eerst enkele kernprincipes bespreken die ten grondslag liggen aan Gebsers theorie. Het is van cruciaal belang om deze in gedachten te houden terwijl we de structuren zelf verkennen.

Achtergrondinformatie over Jean Gebser en de structuren van het bewustzijn

Jean Gebser: Leven en context

Gebser leefde van 1905 tot 1973 en publiceerde zijn magnum opus, *The Ever-Present Origin*, tussen 1949 en 1952, vlak na een van de grootste rampen in de geschiedenis van de mensheid. Het is begrijpelijk dat hij de mensheid als in een grote crisis verkerend beschouwde, en de hedendaagse geschriften van Jeremy Johnson over Gebser sluiten hierbij aan.

Zijn filosofie is doordrongen van fatalistische ondertonen en een gevoeligheid voor hiërarchie en rangorde. Het is van cruciaal belang om dit in gedachten te houden bij het samenvatten van zijn werk over de structuren van het bewustzijn.

Architectonische en artistieke invloeden

Jean Gebser heeft de uitingen van elk van de drie belangrijkste perspectieven en elke bewustzijnsstructuur in de cultuur door de eeuwen heen bestudeerd. Veel van zijn bevindingen zijn dan ook gebaseerd op de kunst die hij heeft bestudeerd.

Zo komt de ‘Unperspectival’-stijl bijvoorbeeld voor in kunst uit het Paleolithicum, het Neolithicum en zelfs de Middeleeuwen. De taferelen zijn vlak en enigszins levenloos. De hemel wordt altijd afgebeeld als een „gewelfde, met sterren bezaaide grot”. Gewelven en zuilen zijn er in overvloed.

In de perspectivische kunst zien we bustes van keizers en heersers, die aansluiten bij de opkomst van het individu. Het zelf kijkt nu naar de wereld. Er is sprake van meer perspectief, diepte en realisme.

Jean Gebser vindt dat het ‘aperspectivale’ treffend tot uiting komt in het werk van Picasso, dat multiperspectivisch is en ook de tijd omvat. We kunnen alle kanten tegelijk zien en er zijn meerdere tijdsdimensies aanwezig.

Wanneer versleten mutaties verwelken en ten onder gaan, leidt dat vaak tot een catastrofe. Met het opbloeien van de volgende mutatie ontstaan er uitbarstingen van culturele expressie binnen de gedeelde cultuur. We gaan aan de slag om de volgende mutatie verder uit te werken en tot bloei te brengen.

Toch zijn deze bewustzijnsstructuren niet louter historische verschijnselen, en ze zijn te diffuus om tot specifieke gebeurtenissen of keerpunten te kunnen herleiden. Hoewel ze zich manifesteren als gebeurtenissen en trends, overstijgen ze deze.

Je leest nu de beknopte versie. De volledige uitleg (met voorbeelden en achtergrondinformatie) vind je in de aflevering:

Jean Gebser en zijn ‘Structures of Consciousness’: niet-ontwikkelingsgericht

Jean Gebser noemt deze bewustzijnsstructuren „mutaties” en weigert ze te omschrijven als „stadia” of „niveaus”, omdat hij vindt dat dit een perspectivische, lineaire benadering is. In plaats daarvan beschouwt Gebser alle structuren als latent in ons aanwezig, ongeacht wat onze huidige dominante structuur is.

Hij beschouwt ze als niet-lineair, als losstaand van de tijd, als veranderingen die ons in de eerste plaats overkomen, en niet als iets dat we bereiken of verwerven. Jeremy Johnson, oprichter van de Jean Gebser Society, onderschrijft deze visie eveneens en spreekt zich uit tegen moderne opvattingen over ontwikkeling.

Ik vermoed dat de context waarin Gebser *Ever-Present Origin* schreef een grote invloed heeft gehad op zijn afwijzing van ontwikkeling en hiërarchie, gezien de verwoestende gevolgen die deze verschijningsvormen in het begin van de 20e eeuw hadden.

Zoals vaak het geval is bij werk dat zich bezighoudt met lastige, paradoxale thema’s, schuilt er een zekere mate van hypocrisie in het werk van Gebser, en bij uitbreiding ook in dat van Johnson. Ze ontkennen hiërarchie in de structuren, terwijl ze onbewust de integrale structuur aanprijzen en de rationele structuur afwijzen, waarbij ze de nadruk leggen op de onaangename bijproducten ervan. Ze ontkennen vooruitgang, maar roepen tegelijkertijd een nieuw tijdperk uit en verlangen ernaar, een tijdperk dat de beperkingen en de ravage van de moderniteit overwint.

Het begrip hiërarchie, of ontwikkeling, komt voor in het werk van veel vooraanstaande auteurs op het gebied van het menselijk bewustzijn en verticale ontwikkeling. In zijn baanbrekende werk *Stages of Faith* stelde James Fowler dat de stadia „een onbetwistbaar normatieve tendens vertonen”.

Een manier om beide standpunten met elkaar in evenwicht te brengen, is door te bedenken dat al deze structuren in verschillende contexten zowel positieve als negatieve kanten hebben. Op die manier kunnen we ze zowel lineair als niet-lineair bekijken.

Om een eenvoudig voorbeeld te geven: Susanne Cook-Greuter heeft opgemerkt dat volwassenen die zich in Gebsers ‘Magic’ (haar fase 2) bevinden, afhankelijk zijn van anderen om in hun dagelijkse basisbehoeften te voorzien. Volwassenen bij wie ‘Magic’ de overhand heeft, zijn duidelijk niet geschikt voor de moderne, perspectivische wereld.

Aan de andere kant zou iemand met een op ‘Rationeel’ gerichte moderne levensvisie het wellicht onmogelijk vinden om in een ‘Magische’ tribale context te leven; in dat geval schiet ‘Rationeel’ behoorlijk tekort.

Geen enkele fase is per definitie in alle situaties beter. Ze hebben allemaal hun voordelen en nadelen, afhankelijk van de context waarin ze voorkomen, en sommige zijn beter geschikt voor bepaalde situaties dan andere.

Jean Gebser en de heropleving van vroegere perspectieven

Gebser hanteert een fenomenologische benadering en moedigt ons aan om deze structuren te zien als levende, dynamische realiteiten in onszelf, die elk hun eigen perspectief op het zelf en de wereld naar voren brengen. Hoewel zijn werk, en Johnsons samenvatting daarvan, zeer intellectueel en technisch van aard zijn, hebben ze allebei een psychologische invloed op de lezer en nodigen ze hem of haar uit om een nieuwe ruimte te betreden.

Dit geldt evenzeer voor de Aperspectivale Integrale benadering als voor de eerdere, pre-persoonlijke perspectieven van het Archaïsche, het Magische en het Mythische. In die zin is de benadering van Gebser een werkelijk integrale benadering die de lezer een psychoactieve transformatie biedt, en niet louter het uit het hoofd leren van academische schema’s.

Een van de voorwaarden voor Gebsers integrale bewustzijn is de geleefde ervaring van concretisering, dat wil zeggen het besef dat de vroegere structuren, hoewel latent, in het heden nog steeds springlevend zijn.

Jeremy Johnson

De spirituele basis voor de structuren van het bewustzijn

Gebsers werk over deze bewustzijnsstructuren is gebaseerd op het concept van de Oorsprong – zijn benaming voor de bron, de geest of God. Hij beschrijft het als „datgene wat alles doordringt of erdoorheen ‘schijnt’”, en beschouwt de structuren als een reeks mutaties van de Oorsprong in ons en door ons heen.

Hij beschouwt het besef van de Oorsprong als een noodzakelijke voorwaarde om integraal bewustzijn te kunnen ervaren. Zonder dat besef kunnen we de wereld niet ‘doorzien’ of alle eerdere structuren werkelijk integreren als geleefde realiteiten die voortvloeien uit de Oorsprong. Dat is een intrigerende stelling, waar sommige moderne ontwikkelingsdeskundigen het niet mee eens zouden zijn.

Ook hier is het van cruciaal belang om Gebsers filosofische uitgangspunt in gedachten te houden terwijl we zijn bewustzijnsstructuren bespreken. De oorsprong vormt de grond, de essentiële basis voor alle veranderingen in het bewustzijn.

Jean Gebser en de drie metaperspectieven

Een kernpunt in het werk van Gebser is dat onze fenomenologische beleving van tijd en ruimte onze wereld bepaalt, en hoe we onszelf als onderdeel daarvan zien. Het is niet zo dat er één wereld is en alleen die wereld, maar dat de wereld simpelweg is wat wij ervan waarnemen, en dat de werelden die door elke structuur worden voortgebracht, allemaal hun geldigheid hebben.

Het ontwaken van de mens is onlosmakelijk verbonden met zijn besef van ruimte en tijd.

Jean Gebser

Laten we met dat in gedachten eens kijken naar de drie metaperspectieven van Jean Gebser. Deze vormen de basis voor zijn bewustzijnsstructuren en elk ervan vertegenwoordigt een geheel nieuwe wereldruimte.

Zonder perspectief: archaïsch, magisch, mythisch

Op dit perspectiefniveau, dat tot uiting komt in de eerste drie bewustzijnsstructuren, zijn we volledig één met de wereld. We staan nog niet op afstand en bekijken de wereld of het object daarin niet als iets dat losstaat van onszelf.

Owen Barfield noemde dit ‘oorspronkelijke deelname’. Dit is geen bewust, verlicht, non-duaal bewustzijn, maar een betoverende wereld doordrongen van een diffuse subjectiviteit. De wereld is levend, droomachtig, sprekend.

We zien dat alle dingen met elkaar in verband staan en op elkaar aansluiten. Dit is de wereld waarin het zelf en de wereld, het zelf en de dieren, het zelf en de geesten allemaal met elkaar versmelten. We beseffen niet dat andere mensen, dieren en voorwerpen hun eigen werkelijkheid en complexe werkingsmechanismen hebben, los van ons.

Het gebrek aan ruimtelijk inzicht bij de mens gaat gepaard met een gebrek aan zelfbewustzijn, aangezien er, om de ruimte te objectiveren en te kwalificeren, een zelfbewust ‘ik’ nodig is dat in staat is om tegenover de ruimte te staan of deze het hoofd te bieden.

Jean Gebser

Voor ons, moderne volwassenen, is het moeilijk om het ‘Unperspectival’ te waarderen. Tegen het einde van onze kindertijd hebben we het ‘perspectivale’ bereikt en beschikken we over een volledig gevoel van afzonderlijke identiteit. Maar het ‘unperspectivale’ is de oorspronkelijke voedingsbodem waarin ons gevoel van eigenheid en onafhankelijkheid zich ontwikkelt. En de herintegratie ervan is cruciaal als we het ‘aperspectivale’, integrale perspectief willen verwezenlijken.

Perspectief: Geestelijk

Het perspectivische beeld ontstaat wanneer we ons subjectief onderscheiden van de wereld om ons heen.

De ruimte opent zich en wordt driedimensionaal. De tijd wordt mechanisch, lineair en meetbaar. De wereld verliest haar betovering en numinositeit naarmate we ons richten op het meetbare en concrete.

De tijd wordt nu een obstakel, en we zijn ons bewust van onze kleinheid. We streven naar zelfbeschikking, autonomie en zelfexpressie, en we willen het obstakel van de tijd overwinnen. We maken ons de wereld eigen en bestuderen haar, in plaats van ermee te versmelten.

Dit perspectivische denken kwam op grote schaal tot uiting tijdens de wetenschappelijke revolutie. Denk maar aan Galileo, Copernicus en Kepler.

De keerzijde is dat ons bewustzijn steeds beperkter wordt. We verdringen het ‘perspectiefloze’ en blazen het door ons gekozen deel op tot het geheel. Denk bijvoorbeeld aan uitspraken als ‘de hele wereld bestaat uit atomen’ of ‘het christendom is de enige ware religie’. Hoewel we de wereld op haar eigen voorwaarden kunnen bestuderen, zijn we blind:

De mens onderscheidt van het geheel slechts dat deel dat zijn blik of zijn denken kan omvatten, en vergeet de delen die ernaast, daarachter of zelfs daarachter liggen.

Jean Gebser

Ik ben van mening dat Gebser zeer kritisch staat tegenover deze bewustzijnsvorm. Hij betreurt de manier waarop deze vorm naar tijd kijkt, het individualisme, de versnippering en onttovering van de wereld, en verlangt ernaar dat deze vorm ten onder gaat. Ook dit is begrijpelijk, maar hij beweert hardnekkig dat er geen ontwikkeling plaatsvindt, dat geen enkele bewustzijnsvorm de beste is, terwijl hij dit stadium tegelijkertijd krachtig veroordeelt.

Hoewel het perspectivisme niet de belichaming van het menselijk bewustzijn is, is het wel een absoluut noodzakelijke stap; zonder deze stap kunnen we niet voorbij het sluimerende, quasi-spirituele ‘Unperpsectival’ komen en het werkelijk spirituele ‘Aperspectival’ bereiken.

Aperpsectivaal

De „a” staat voor vrijheid, dus deze modus biedt bevrijding van het perspectief. Kenmerken hiervan zijn de herintegratie en het omarmen van vroege, niet-perspectivische structuren en de nieuwe visie op tijd als een geheel. We zien dat verleden, heden en toekomst naast elkaar bestaan.

Dit gaat verder dan de moderniteit – postmoderniteit en metamoderniteit – en is de afgelopen ongeveer 100 jaar in de kunst en de psychologie naar voren gekomen.

Laten we nu verdergaan met de vijf bewustzijnsstructuren, die subcategorieën zijn van de drie metaperspectieven.

De vijf structuren van het bewustzijn

Volgens Gebser wint elke structuur aan perspectief en dimensionaliteit, terwijl ze tegelijkertijd het contact met de oorsprong verder verliest. Hij beschrijft ze als „de ontwikkeling van de oorsprong naar zelfrealisatie in de mens”, wat erg Wilberiaans klinkt.

Archaïsch – 1e deel van ‘Perspectiefloze bewustzijnsstructuren’

Het Griekse woord voor ‘archaïsch’ is ‘arche’, wat ‘begin’ of ‘oorsprong’ betekent. Alle toekomstige bewustzijnsstructuren bestaan in potentia. Er is een absolute ongescheidenheid tussen mens en wereld, en we bestaan in een vormloze sluimertoestand.

Dit was de overheersende toestand bij de pre-artistieke Homo sapiens, ruwweg 200.000 tot 30.000 jaar geleden (volgens Yuval Noah Harari in *Sapiens* verscheen de Homo sapiens 200.000 jaar geleden voor het eerst in West-Afrika), en culturele uitingen daarvan zijn er niet. Zeer jonge, preverbale, pre-intentioneel handelende zuigelingen bevinden zich in het archaïsche stadium.

We zouden het Archaïsche in ons kunnen integreren door ons bewust te worden van onze oorspronkelijke, grondloze, vormloze Oorsprong, ons Oorspronkelijke Gezicht, de Grond van Al het Zijn, dat in de spirituele systemen van de wereld in een miljoen gedaanten verschijnt. Dit is de basis van het Archaïsche, hoewel het bewuste besef ervan in die specifieke structuur sluimert.

Het archaïsche wordt voorgesteld door een nul-dimensionale leegte.

Magie – 2e structuur zonder perspectief

De ‘magische’ mutatie markeert onze eerste voorzichtige stap in de richting van het creëren van een wereld, in plaats van erdoor te worden bepaald of ermee doordrongen te zijn.

Etymologisch gezien betekent ‘magie’ ‘maken’. Deze mutatie viel historisch gezien samen met de opkomst van gereedschappen, huizen, boten en kunst. De mens ontdekte voor het eerst de kracht van intentie.

Het leven blijft egoloos, ruimteloos en tijdloos, en we voelen ons één met de natuur. We zien nu materiële objecten en symbolen daarvan, maar we verwarren de twee. Het menselijke en het dierlijke, het natuurlijke en het hemelse zijn één.

Gebser zegt dat in de Magische structuur ‘elk ding met elk ander verweven en onderling uitwisselbaar is’. Alle objecten, alle tijdstippen, alle gebeurtenissen en handelingen doordringen elkaar op magische wijze, bestaan naast elkaar en beïnvloeden elkaar. Als X bestaat en Y bestaat, dan is X Y.

Het lijkt erop dat we de werkelijkheid naar onze verbeelding kunnen vormen: beide worden als onlosmakelijk met elkaar verbonden beschouwd.

De meest voor de hand liggende uiting van deze bewustzijnsstructuur is het soort magisch denken dat jonge kinderen vertonen. Ze zijn nog niet in staat om echte mensen en gebeurtenissen te onderscheiden van de Kerstman, stripfiguren en sprookjes, en geloven dat ze superkrachten kunnen krijgen door in een Spiderman-pak te kruipen. Ik haal dit voorbeeld niet aan om deze fase te kleineren, maar om duidelijk te maken wat ‘magie’ is.

We zouden Magic kunnen integreren als volwassenen van nu door ons te realiseren dat niets werkelijk losstaat van ons.

Natuurlijk kunnen we niet elk verlangen onmiddellijk werkelijkheid laten worden, zoals Magic dat graag zou willen. Maar de innerlijke wereld van emoties, gedachten, overtuigingen, intenties en verlangens bevindt zich niet echt ‘binnen’; de uiterlijke wereld van beelden, geluiden, voorwerpen, mensen en plaatsen bevindt zich niet echt ‘buiten’. Ze vormen een onderling verbonden, interactief, veelkleurig en multidimensionaal netwerk.

We zouden ons ook kunnen realiseren dat onze intenties zeer krachtig zijn. De huidige ‘Manifest-Your-Reality’-beweging, hoezeer die ook door zelfhulpgoeroes wordt overdreven en uitgebuit, is gebaseerd op een fundamentele menselijke waarheid. Dat is de waarheid van de zichzelf vervullende voorspelling: dat gedachten emoties worden, die weer tot handelingen leiden, die op hun beurt de werkelijkheid worden.

Bovendien: „Wat je zaait, zal je oogsten“ en „Gedachten zijn dingen“ – we sturen gedachten als boemerangs de wereld in, en ze komen terug, beladen met karma.

Magie is een eendimensionaal punt, dat een voorlopig zelfbewustzijn vertegenwoordigt en een wereld van oneindig uitwisselbare punten.

Mythic – Deel 3 van ‘Unperspectival Structures of Consciousness’

Bij Mythic doet een nieuw tijdsbesef zijn intrede: tijd is nu cyclisch en ritmisch. Denk aan de tijd van de seizoenen, van de sterren, de zon en de maan, van de natuur.

De wereld is nu tweedimensionaal en tweezijdig, vol complementaire tegenstellingen zoals yin en yang, dag en nacht, goed en kwaad.

Deze structuur is rijk aan symbolen en beelden, maar niet op magische wijze. De symbolen beginnen zich los te maken van de natuur, net als de mens.

Gebser stelt dat het wezenlijke kenmerk van het Mythische de opkomst is van de ziel of het ontluikende zelfbewustzijn. Dit zelf is een samensmelting van de cycli die het in de wereld waarneemt, en nog geen volledig individu dat losstaat van de wereld.

De mythische cultuur getuigt van een besef van de grotere kosmos en de werking ervan – nog een teken dat we ons van de wereld aan het losmaken zijn.

Rational – De perspectivische structuur

Bij deze mutatie komt volledige individualiteit tot stand, samen met lineaire, historische tijd. Dit houdt in dat het zelf volledig van de omgeving wordt gescheiden en dat er voor het eerst een waarneming van lege ruimte ontstaat. We zijn niet langer verweven met de werkelijkheid; we bewegen ons erdoorheen, we kijken ernaar, we analyseren haar.

We zien een opkomst van kwantificeren, meten, discursief denken, de wetenschappelijke houding en het vermogen om de wereld op haar eigen voorwaarden te begrijpen. We analyseren, we ontleden, we zoeken naar bewijs voor objectieve verschijnselen die ‘daarbuiten’ bestaan. De wereld lijkt te functioneren volgens een klokachtige, rationele orde, van het verleden naar de toekomst en van links naar rechts.

René Descartes verklaarde: „Ik denk, dus ik ben.” Parmenides concludeerde: „Denken en zijn zijn één en hetzelfde.” Dit is rationele, perspectivistische filosofie.

Niet alleen ontstaat er een volledig zelfbewustzijn, maar ook het vermogen om een relatie met onszelf aan te gaan. Doordat we lineaire tijd waarnemen, streven we ernaar om te verwerven, te groeien, te vergaren, te veranderen, te analyseren en ons te verbeteren.

Het lijdt geen twijfel dat deze mutatie de mensheid voorgoed heeft veranderd. De mens is niet langer uitsluitend overgeleverd aan de grillen van de natuur; wij leggen onze eigen grillen op aan de natuur. Door gegevens te verzamelen, te analyseren, te rationaliseren en te generaliseren, kunnen we trends, patronen en systemen ontdekken. Deze manier van denken ligt ten grondslag aan alle wonderen van de moderne wetenschap, geneeskunde en technologie.

Toch roept het ook diepe angst op. Het is pijnlijk om een verzonnen zelf in stand te houden dat overgeleverd is aan de lineaire tijd. En aan de hand van Gebsers beschrijvingen van de lege, driedimensionale ruimte en de rationele onttovering kun je ons gevoel van zinloosheid ten volle begrijpen.

Dit is de overheersende bewustzijnsstructuur bij volwassenen in de westerse wereld van vandaag, en het verklaart een groot deel van ons succes, onze mislukkingen, onze vreugde en onze angst.

Rationeel wordt weergegeven door een driehoek, die het standpunt en de afstand aangeeft.

Integral – De aperspectivische structuur

In werkelijkheid dragen wij het geheel, en het geheel draagt ons.

Jean Gebser

De volgende Gebseriaanse structuur na de Rationele is de Integrale, waarin ons sterke gevoel van afgescheidenheid nu afneemt en opgaat in het geheel.

In de Integrale mutatie ontwikkelen we een nieuwe vorm van tijd en ruimte: tijdsvrijheid, ruimtevrijheid. Onze identiteit reikt verder dan het persoonlijke en het perspectivische, tot in de Gebseriaanse Oorsprong.

We zijn ons bewust van de levendigheid van het verleden en de aanwezigheid van de toekomst, en van de manier waarop verleden, heden en toekomst naast elkaar bestaan en op elkaar inwerken. Deze structuur is noch psychisch, noch mentaal, noch magisch: ze is losjes van opzet en maakt het mogelijk dat al deze eerdere structuren bestaan. Het zien van de eerdere structuren als levend in onszelf is een vereiste voor Integral.

We herontdekken het spirituele als een bewuste, beleefde werkelijkheid, niet als een voorbewuste sluimertoestand zoals in het Archaïsche stadium. We zijn het geheel zoals het zich aan ons openbaart en zoals het zich in de velen openbaart.

Johnson stelt dat we, om dit stadium te belichamen, contemplatieven worden, die in elk moment aanwezig zijn bij wat zich ontvouwt. ‘Wereldse monnik’ is mijn term hiervoor.

Het integrale wordt voorgesteld door een bol: het is veelperspectivisch en omvat alle tijdsvormen samen met de spirituele werkelijkheid die deze doordringt.

Op mentaal vlak zijn we tot bewustzijn gewekt, maar op integraal vlak worden we ingewijd in de helderheid van de oorsprong.

Jeremy Johnson

Waar staan we nu? Jean Gebser en de structuren van het bewustzijn

Gebser maakte de Tweede Wereldoorlog mee, een tijd van grote onrust en verwoesting die, in zijn ogen, werd veroorzaakt door de ineenstorting van de Mentale structuur. Hij zag het als een inbreuk, een binnendringen van de tijd in de driedimensionale, perspectivische wereld. De meer ware aard van de tijd ontwortelde de mentale vastheid op lineaire, historische tijd en op vooruitgang.

Nu de moderniteit ineenstort, raakt de technologische vooruitgang steeds meer uit de hand en produceren we gevaarlijke en dodelijke machines die in staat zijn om in een oogwenk miljoenen mensen uit te roeien. Denk aan gaskamers, atoombommen, bommenwerpers en machinegeweren.

We zitten nog steeds in de technologische sneltrein. AI, een fenomeen dat we niet echt begrijpen of beheersen, breidt zich onstuitbaar uit in het bedrijfsleven, de handel en de economie.

De opeenstapeling van menselijke activiteiten leidt tot klimaatverandering. We kunnen zowel terug- als vooruitkijken, ons bewust van de manier waarop onze handelingen onze ecosystemen hebben verstoord, en bezorgd over het voortzetten van dergelijke schadelijke handelingen.

De fixatie op een bepaalde visie bij The Mental bereikt pathologische proporties, nu het internet ons in staat stelt ons te omringen met mensen die onze visie delen. Dit versterkt die gefragmenteerde en eenzijdige standpunten alleen maar. Zelfs liberale ideeën en filosofieën vertonen tegenwoordig een bekrompen eenzijdigheid die de mythische tweedimensionaliteit weerspiegelt.

We bevinden ons momenteel in de overgang van het Mentale naar het Integrale, en een deel van onze taak als zich ontwikkelende mensen is om de toekomst te belichamen en in praktijk te brengen. Wanneer zullen we tijdloosheid, ruimteloosheid, egoloosheid en perspectiefloosheid ten volle beleven?

---

---