Ken Wilber: de basisbeginselen – De vier kwadranten voor beginners

De vier kwadranten vormen een andere pijler van de integrale theorie en het AQAL-model, bedacht door Ken Wilber.

Ze vormen een ander hulpmiddel dat ons helpt om rekening te houden met zoveel mogelijk perspectieven op de werkelijkheid, net als de stadia, lijnen, toestanden en typen van Ken Wilber.

Dit artikel vormt een aanvulling op mijn twee afleveringen over de kwadranten: gebruik het als beknopte naslag of als je liever leest.

Het gaat hier in de eerste plaats om twee podcastafleveringen. Aanbeveling: luister eerst naar de afleveringen en gebruik het artikel daarna als naslagwerk:

Al mijn afleveringen over de filosofie van Wilber:
https://player.captivate.fm/collection/e46558fd-17aa-465e-b1aa-b569951e4072

Ontdek mijn podcastbibliotheek met 200 afleveringen: https://deep-psychology.com/#pod-cats

Koop mijn boek „Integrale theorie: je beknopte gids”: https://deep-psychology.com/integral-theory/

Wat je in de afleveringen te zien krijgt:

• een volledig overzicht van de vier kwadranten,
• inzicht in waarom ze van cruciaal belang zijn voor het begrijpen van de menselijke conditie,
• hoe je deze theorie in je eigen leven kunt toepassen.

Hieronder vind je een samenvatting van de aflevering; gebruik deze om:
• de belangrijkste punten
door te nemen • specifieke ideeën
nog eens te bekijken • later details terug te vinden

De volledige uitleg, de nuances en de voorbeelden vind je in de audio hierboven.

---

Inleiding tot de vier kwadranten

Kortom, elk kwadrant vertegenwoordigt een fundamentele, onherleidbare dimensie van het leven. Bovendien staan de vier kwadranten niet los van elkaar en zijn ze niet eenzijdig. Dit betekent dat alle vier altijd in onderlinge samenhang werken. Een werkelijk alomvattende aanpak moet dus op zijn minst rekening houden met factoren uit alle vier de kwadranten.

Hun inclusieve kracht komt naar voren wanneer we ze toepassen op verschillende aspecten van het menselijk leven en op verschillende vakgebieden. En dat zullen we later in dit artikel doen.

Lees meer over Ken Wilber en zijn werk in mijn Ken Wilber-serie

We hebben HEEL VEEL te bespreken, dus laten we meteen aan de slag gaan, te beginnen met een algemene verkenning van de vier kwadranten van Ken Wilber.

---

Wat zijn de vier kwadranten van Ken Wilber?

Als je je nog nooit in dit concept hebt verdiept, lijkt het misschien theoretisch, saai of ronduit nutteloos. Als dat zo is, blijf dan even bij me. Ik hoop je ervan te overtuigen dat de vier kwadranten van Ken Wilber absoluut fundamenteel zijn. We leven er middenin!

Als ik het bijvoorbeeld over jou heb, heb ik het altijd over een of meer van jouw eigen vier kwadranten.

Het meest fundamentele onderdeel van de theorie zijn de vier kwadranten zelf. Elk kwadrant vertegenwoordigt een fundamentele, onherleidbare dimensie van het leven.

Ze heten ‘Individueel interieur’, ‘Individueel exterieur’, ‘Collectief interieur’ en ‘Collectief exterieur’.

Even een waarschuwing. Deze termen geven weliswaar weer wat de vier kwadranten van Ken Wilber inhouden, maar het zijn slechts termen. Ik heb ze vaak eerder verwarrend dan nuttig gevonden.

Dit houdt ook in dat individuele en collectieve aspecten van fundamenteel belang zijn, net als het innerlijke en het uiterlijke. Elk aspect is fundamenteel en kan niet door de andere worden vervangen of overheerst.

Maak je voorlopig nog maar geen zorgen over wat ze precies betekenen. Daar komen we later op terug! Voor nu is het voldoende om te weten dat elk kwadrant unieke informatie, methoden en perspectieven bevat die via de andere kwadranten niet toegankelijk zijn. Samen omvatten ze alles wat er bestaat, en daarin ligt hun kracht.

En zoals we zullen zien, beïnvloeden ze elkaar allemaal en hangen ze met elkaar samen.

Als je een liefhebber van filosofie bent, zal het je inspireren om te weten dat de Vier Kwadranten van Ken Wilber gebaseerd zijn op Plato’s Goedheid, Waarheid en Schoonheid. Dit zijn de drie maatstaven voor geldigheid van Pluto.

Het kwadrant ‘Innerlijk Individueel’ heeft betrekking op schoonheid: wat iemand aantrekkelijk vindt. Goedheid, dat wil zeggen normen die we met anderen delen, valt onder het kwadrant ‘Innerlijk Collectief’.

En de twee buitenste kwadranten omvatten de Waarheid: waarnemingen en conclusies die objectief gezien redelijk zijn.

Je leest nu de beknopte versie. De volledige uitleg (met voorbeelden en achtergrondinformatie) vind je in de afleveringen:

---

De integrale theorie van Ken Wilber: de linker kwadranten

De twee binnenste kwadranten (aan de linkerkant van het diagram) zijn immaterieel. Je kunt ze dus niet in cijfers uitdrukken, met je handen vastpakken of meten. Maar ze zijn er wel degelijk. Ze zijn simpelweg van fundamenteel belang voor het menselijk leven!

Een manier om de linker kwadranten te beschouwen, is dat ze het innerlijke aspect van alle fysieke verschijnselen vormen. Het fysieke brein is bijvoorbeeld een uiterlijk, rechtszijds verschijnsel dat je kunt aanraken, ontleden, meten en analyseren.

Maar de feitelijke ervaringen die verband houden met hersenactiviteit zijn innerlijk, subjectief en vallen buiten het bereik van metingen.

Het kwadrant linksboven

Het kwadrant linksboven (UL) wordt het ‘Individueel-Innerlijk’-kwadrant genoemd. Het staat ook bekend als het ‘I’-kwadrant en maakt gebruik van ‘I-taal’, zoals Ken Wilber het zou noemen.

Dit omvat alle subjectieve ervaringen. Voor mensen betekent dit emoties, gedachten, lichamelijke gewaarwordingen, meditatietoestanden, droomtoestanden, bewustzijnsniveaus, enzovoort. Het is alles wat het subjectieve leven van een individu vormt.

Neem nu even je subjectieve ervaring onder de loep. Hoe voelt je lichaam aan? Welke geluiden en beelden komen er in je op? Ervaar je emoties? Wat verlang je? Wat zijn je grootste dromen? En hoe zit het met je angsten? Welkom in het UL-kwadrant.

En zoals we straks zullen bespreken, zijn het de toestanden, fasen, lijnen en persoonlijkheidstypes waartoe we op een bepaald moment toegang hebben, die onze UL-ervaring bepalen. Zo heeft elke ontwikkelingsfase in elk kwadrant zijn eigen kenmerkende eigenschappen, ook in de UL.

En volgens Ken Wilber is de UL toegankelijk voor alle wezens, van atomen, moleculen, cellen, eenvoudige organismen, reptielen en zoogdieren tot de mens. Het is de unieke wereld die ieder van ons ervaart.

Laten we nu eens kijken naar het kwadrant linksonder van Ken Wilber: de innerlijke wereld van collectieven, in plaats van die van individuen.

Het kwadrant linksonder

Het kwadrant linksonder staat ook bekend als het „Wij“-kwadrant.

Ik heb behoorlijk lang moeite gehad om dit kwadrant te begrijpen. Dus laat me je wat mogelijke hoofdbrekens en verwarring besparen door je een heel eenvoudige vraag te stellen. Wat maakt een land tot een land?

Oké, zo eenvoudig is dat niet.

Je zou kunnen wijzen op de geografie van een land, zijn ligging op de kaart, de grondstoffen die het produceert, zijn munteenheid, zijn economie, enzovoort. En je zou gelijk hebben. Hoewel dat belangrijke factoren zijn, behoort geen enkele ervan tot het kwadrant linksonder (LL) van Ken Wilber.

De LL-aspecten van een land vormen de onzichtbare bindende factor die de burgers bij elkaar houdt. Denk daarbij aan cultuur, semantiek, vriendschap, wereldbeelden, verwantschap en gedeelde betekenis. Dit zijn immateriële zaken die voor veel mensen tegelijk gelden – collectieven.

Maar denk niet dat alleen landen een LL-component hebben. Nee – ook als individuen hebben we LL-aspecten. Hoe zit het met je familie, je partner, je collega’s? Ook in deze relaties spelen LL-dynamieken een rol.

Enkele disciplines die zich doorgaans bezighouden met de linkeronderhoek zijn sociologie, ethiek, moraal, cultuurwetenschappen en taalkunde.

Laten we naar rechts schuiven.

---

---

De integrale theorie van Ken Wilber: de kwadranten aan de rechterkant

Terwijl de linker, innerlijke kwadranten van Ken Wilber de immateriële werkelijkheid vertegenwoordigen, staan de rechter kwadranten voor uiterlijke, fysieke verschijnselen. Dit komt zowel voor in individuele vormen (rechtsboven) als in collectieve vormen (linksboven).                       

Ze verklaren alle verschijnselen die we kunnen aanraken, waarnemen en meten – de tastbare aspecten van de werkelijkheid. De belangrijkste wetenschappen analyseren de wereld doorgaans vanuit deze kwadranten.

Bovendien hebben alle verschijnselen ofwel uiterlijke afmetingen, ofwel kunnen ze vanuit een uiterlijk perspectief worden bekeken.

Het kwadrant rechtsboven

Het kwadrant rechtsboven in het model van Ken Wilber vertegenwoordigt de buitenwereld van het individu.

Toen ik uitlegde wat het UL-kwadrant van Ken Wilber inhield, gebruikte ik het voorbeeld van subjectieve ervaringen die gepaard gaan met hersenactiviteit. Maar hoe zit het dan met de feitelijke fysieke vorm van de hersenen? In welk kwadrant valt die?

Dat zit in de UR. Het bevindt zich aan de rechterkant, oftewel de buitenkant, omdat ik daar een brein kan aanraken, de activiteit ervan kan meten, het kan ontleden, enzovoort.

En meer in het algemeen omvat de ‘Upper Right’ van Ken Wilber atomen, moleculen, cellen, neurale circuits en hersensystemen. Jouw eigen UR omvat dus alles wat we over jou kunnen zeggen door te kijken en waarnemingen te doen, van het micro- tot het macroniveau. Denk bijvoorbeeld aan je lichaam en al zijn onderdelen, en aan je gedrag.

De geneeskunde en de wetenschap richten zich doorgaans op de aspecten rechtsboven van verschijnselen. De geneeskunde houdt zich vaak bezig met de chemie van het lichaam, organen, neurologie, enzovoort.

Er heerst bijna een obsessie met de meetbare, tastbare en concrete aspecten van de wereld: „Als het niet gemeten kan worden, is het niet echt.”

Daarover later meer in komende artikelen. Voorlopig trekken we naar het zuidoosten.

Het kwadrant rechtsonder

Het laatste kwadrant van Ken Wilber is het kwadrant rechtsonder, oftewel het collectief-externe kwadrant.

Dit omvat alle materiële en institutionele aspecten van het collectief. Het is de fysieke omgeving waarin we ons bevinden.

Dit heeft dus betrekking op geopolitiek, communicatie, productie en sociale systemen. Het omvat alles wat onder de afkorting PESTLE valt (politiek, milieu, sociaal, technologisch, juridisch, economisch).

Het strekt zich ook uit tot de natuur, het milieu, de sterrenstelsels en de kosmos. Dit zijn allemaal interobjectieve werkelijkheden.

Tot de theorieën die dit kwadrant bestuderen, behoort onder meer de systeemtheorie.

---

Evolutie in vier kwadranten

Een fundamenteel kenmerk van de vier kwadranten van Ken Wilber is dat ze elk hiërarchisch zijn geordend. Het zijn dus geen verzamelingen of mengelingen van allerlei verschillende verschijnselen. Het zijn veeleer spectra.

En deze spectra bevinden zich, volgens de Integrale Theorie van Ken Wilber, allemaal in voortdurende evolutie – een gezamenlijke evolutie. Evolutie in het ene spectrum leidt tot evolutie in de andere. En dit is al zo sinds het begin der tijden.

Laten we eens naar een paar voorbeelden kijken. Wat de linkerbovenhoek betreft, is er een overvloed aan bewijs voor de fundamentele ontwikkelingsniveaus in verschillende ontwikkelingslijnen of -gebieden.

Deze gebieden omvatten onder meer spiritualiteit, moraal, wereldbeelden, emotionele intelligentie, cognitieve intelligentie en nog veel meer. Dat is een voorbeeld van de hiërarchie die ten grondslag ligt aan het kwadrant ‘Individu-Innerlijk’.

In het kwadrant rechtsonder van Ken Wilber heeft de menselijke technologie verschillende fasen doorgemaakt. Sociologen zijn het erover eens dat technologische vooruitgang hiërarchisch verloopt: latere uitvindingen kunnen pas ontstaan nadat eerdere uitvindingen zijn gedaan. Dit heeft ons van vuur en speren helemaal naar computers, het internet, auto’s, nanotechnologie enzovoort geleid.

Een soortgelijke ontwikkeling is ook bij de anderen waarneembaar, en op dit moment vinden er in alle vier de kwadranten veranderingen plaats.

Evolutie in vier kwadranten in realtime

Laten we veganisme eens als voorbeeld nemen. De drijfveren achter veganisme kun je toeschrijven aan factoren in alle vier de kwadranten van Ken Wilber. Deze beïnvloeden elkaar allemaal.

Linksonder: morele overwegingen en een diepere identificatie met dieren. Linksboven hebben we liefdevolle gedachten, verlangens en intenties, en rechtsboven het besef van de complexiteit van het dierlijke brein en zenuwstelsel. We realiseren ons ook de schokkende milieuschade (rechtsonder) die de vlees- en zuivelindustrieën blijven veroorzaken.

Deze factoren zijn allemaal van cruciaal belang en ze vullen elkaar aan, versterken elkaar en zijn onderling met elkaar verweven. Als ze zich blijven ontwikkelen, zullen ze bijdragen aan bewustere voedingskeuzes.

Daarnaast is er de ontwikkeling in de linkerbovenhoek binnen de enorme golf van psychologisch inzicht die zich in de afgelopen eeuw heeft voltrokken. Hieronder vallen typologieën, de schaduw, ontwikkelingsfasen, zelfhulp, enzovoort. Dit alles wordt mogelijk gemaakt door technologische vooruitgang, veranderingen in culturele opvattingen en normen en waarden, en de moderne ideologie.

Laten we nu eens kijken naar de toepassingen van de vier kwadranten van Ken Wilber.

---

De kracht van de vier kwadranten: in mensgerichte disciplines

Het eerste gebied waarop de Vier Kwadranten van Ken Wilber hun kracht laten zien, is dat van de menswetenschappen.

Een groot aantal disciplines – politiek, wetenschap, geneeskunde, psychologie, sociale wetenschappen en psychiatrie, om er maar een paar te noemen – hanteert een gefragmenteerde aanpak. De Vier Kwadranten zouden een sleutelrol kunnen spelen bij het ontwikkelen van holistische benaderingen binnen deze disciplines. In feite is dat in beperkte mate al het geval.

Laten we ter illustratie eens naar enkele voorbeelden kijken. Ik begin met een voorbeeld dat mij na aan het hart ligt.

De vier kwadranten in de psychologie

Ik ben gefascineerd door de menselijke psychologie. Ik heb er in mijn vrije tijd vele uren aan besteed om me erin te verdiepen en de inzichten, benaderingen en oefeningen die ik ben tegengekomen in de praktijk te brengen.

Maar één ding heeft me altijd verbaasd: elke psychologische stroming lijkt er vast van overtuigd te zijn dat alleen zij de sleutel tot de mens bezit. Ik heb een boek met de titel *The Psychology Book*, dat vol staat met tientallen psychologische theorieën. En die zijn allemaal met elkaar in conflict!

Vroeger bracht me dat nogal in verwarring. Ze konden toch niet allemaal ongelijk hebben, dacht ik. En als ze allemaal beweerden gelijk te hebben, hadden ze misschien allemaal hun eigen stukje van de waarheid, dat ze met veel moeite hadden ontdekt via de methodologie en experimenten die eigen waren aan die stroming.

Toch was ik nog nooit een benadering tegengekomen die had geprobeerd ze allemaal samen te brengen in een meer holistisch perspectief. Niet door ze kunstmatig gelijk te stellen of door elkaar te halen, maar door me inzicht te geven in hoe ze allemaal tegelijkertijd op hun eigen manier waar zouden kunnen zijn.

Het concept van de vier kwadranten is voor mij van cruciaal belang geweest en heeft me in staat gesteld in te zien hoe al die verschillende psychologische theorieën op hun eigen manier waar waren. Ditzelfde inzicht geldt ook voor alle andere disciplines.

En dit is niet alleen maar filosofie voor in de luie stoel. Nee – de oplossingen die we in de praktijk bieden voor psychologische problemen zijn meestal fragmentarisch, bevooroordeeld en ontoereikend. De Vier Kwadranten kunnen helpen deze vicieuze cirkel te doorbreken.

De vier kwadranten bij depressie

Laten we het eens hebben over een aandoening die miljoenen mensen treft: depressie.

Er zijn gezondheidswerkers die van mening zijn dat depressie niets meer is dan een laag serotoninegehalte in de hersenen. Ze erkennen weliswaar de talrijke gevolgen van depressie, maar uiteindelijk is het een aandoening van de hersenen. Verhoog je het serotoninegehalte, dan is de depressie genezen.

Volgens ‘The Four Quadrants’ geeft deze benadering slechts een kwart van het verhaal weer. Het idee dat depressie louter te wijten is aan een laag serotoninegehalte in de hersenen, richt zich op slechts één kwadrant van depressie – en dan nog maar op een heel klein deel daarvan. Om de mogelijke oorzaken van deze ziekte echt te onderzoeken, stellen De Vier Kwadranten voor dat we rekening houden met ten minste drie andere groepen factoren: individuele, sociaal-culturele en omgevingsfactoren.

Oorzaken van depressie bij UL en UR

De innerlijke toestand van de persoon (het kwadrant rechtsboven), zoals zijn of haar gedachten, emoties, trauma’s, waarden, doelen, zelfrespect, enzovoort, zou heel goed de oorzaak van zijn of haar depressie kunnen zijn.

Cognitieve gedragstherapie is een zeer effectieve therapie die helpt bij het bestrijden van depressieve psychologische patronen in dit kwadrant.

Ook de psychoanalyse valt in het kwadrant linksboven. Een belangrijk onderdeel van de traditionele vorm ervan is droomanalyse. Freud ontdekte dat dromen niet willekeurig zijn – ze hebben een betekenis. Door ze vakkundig te interpreteren, kunnen we onszelf beter begrijpen. En onze dromen kunnen ons de weg wijzen naar de oorzaak van onze depressie.

Of misschien is onze depressie wel een teken dat we ons psychologisch moeten ontwikkelen – een standpunt dat door M. Scott Peck naar voren is gebracht.

Aangezien geestelijk gezonde mensen zich moeten ontwikkelen, en aangezien het loslaten of het verlies van het oude zelf een integraal onderdeel vormt van het proces van geestelijke en spirituele groei, is depressie een normaal en in wezen gezond verschijnsel.

M. Scott Peck

Oorzaken van depressie bij lL en lR

Daarnaast zijn er sociale en culturele factoren (kwadrant linksonder – LL) die van invloed zijn op de persoon. Misschien heeft hij of zij geen betekenisvolle relaties in zijn of haar leven. Misschien voelt hij of zij zich vervreemd en ver van anderen verwijderd. Misschien rouwt hij of zij intens na het verlies van een dierbare. En dan hebben we het nog niet eens over factoren in het kwadrant rechtsonder (LR), zoals de politieke en economische situatie van het land waar hij of zij woont.

Dit is slechts een kleine greep uit de andere mogelijke oorzaken van depressie bij een individu. En hoewel ze allemaal gepaard gaan met een laag serotoninegehalte, zijn het zeker geen problemen met de hersenen zelf. Het lage serotoninegehalte is slechts de biologische indicator voor deze andere problemen.

Wat ik zo mooi vind aan het voorbeeld van depressie, is dat het ons helpt inzien dat deze ‘kwadrantenstrijd’ zich in realtime afspeelt. Ze hebben invloed op mensen en brengen reële gevolgen met zich mee voor ons welzijn, de politiek, de wetenschap en nog veel meer.

De integrale theorie wijst ons de weg naar een zo inclusief mogelijke benadering, ongeacht het toepassingsgebied.

---

De vier kwadranten van Ken Wilber en kwadrantvooringenomenheid

Laten we nu eens kijken naar wat Ken Wilber ‘kwadrantvooringenomenheid’ noemt. Helaas is deze vooringenomenheid alomtegenwoordig in menselijke aangelegenheden.

In brede zin is er sprake van kwadrantvooringenomenheid wanneer we informatie uit één kwadrant boven die uit de andere kwadranten verkiezen. Dit kan zelfs zo ver gaan dat we in een absolutistische houding vervallen, waarbij we slechts de realiteit van één of twee van de vier kwadranten erkennen.

Vrijwel elke menselijke discipline richt zich uitsluitend op één kwadrant en staat haaks op de andere. Zoals we zullen zien, zijn de wetenschap en de psychologie twee sprekende voorbeelden hiervan. Theorieën die zich op één kwadrant richten, doen de andere vaak af als onbelangrijk.

Maar dit is niet alleen een probleem binnen de menselijke kennis: wij als individuen hebben een voorkeur voor bepaalde kwadranten. We geven vaak de voorkeur aan één of twee kwadranten boven de andere. Sterker nog, elk ontwikkelingsniveau binnen de Integrale Theorie kent kenmerkende houdingen ten opzichte van elk van de vier kwadranten van Ken Wilber – wat neerkomt op typische kwadrantvoorkeuren!

Zodra je je bewust bent van de vooringenomenheid van de kwadranten, zul je waarschijnlijk niet langer in de verleidelijke greep ervan verstrikt raken. Je oogkleppen zullen verdwijnen en je zult de waarheid zien op plekken die je nooit voor mogelijk had gehouden.

Er zijn vier basisvormen van kwadrantvertekening.

Vier soorten kwadrantvertekening

Het is nogal lastig om voorbeelden te geven van deze vier vooroordelen – dit hangt grotendeels af van de context. Maar hier volgen, in willekeurige volgorde, enkele algemene conclusies:

1. Vooringenomenheid in de linkerbovenhoek: UL-vooringenomenheid is wanneer we ons laten verleiden door onze eigen gevoelens en intuïtie. We sluiten ons af voor gezond verstand en informatie. De verleidelijke boodschap uit zelfhulpboeken die ongeveer als volgt luidt: „Jij creëert alles in je leven”, „Neem 100% verantwoordelijkheid voor alles”, is een voorbeeld van UL-vertekening. Hierover later meer.
   
2. De ‘Upper-Right’-vertekening. Dit is een van de meest voorkomende vertekeningen die je tegenkomt. Als je hoort: „Wat zegt de wetenschap?” (d.w.z. „als het niet wetenschappelijk is bewezen, is het onzin”), dan heb je waarschijnlijk te maken met de UR-vertekening. Dit is een overmatig vertrouwen in of een obsessie met empirische methoden die berusten op analyse en meting. Een voorbeeld hiervan is de bewering dat verschillen tussen rassen niets meer zijn dan verschillen in biologische kenmerken, zoals huidpigment.
   
3. Vooringenomenheid linksonder. Een voorbeeld van LL-vooringenomenheid is wanneer we iets moreel afkeuren, zoals homoseksualiteit, en factoren negeren die dit rechtvaardigen.
   
4. Rechts-onder-bias. Er is sprake van een rechts-onder-bias wanneer we ons verliezen in algemene, objectieve conclusies over de samenleving, de politiek, de overheid, de economie, enzovoort. „Het draait om de economie, domoor.”

Pas op voor kwadrantvertekening – die kom je overal tegen!

---

Quadrantbias in de praktijk

Quadrantvooringenomenheid in de wetenschap

Laten we eens wat dieper ingaan op de vooringenomenheid ten gunste van het UR-kwadrant die in de wetenschap zo wijdverbreid is.

Een extreem voorbeeld van deze vooringenomenheid is het scientisme. Hier volgt een definitie van scientisme.

In grote lijnen is scientisme de opvatting dat de exacte wetenschappen – zoals scheikunde, biologie, natuurkunde en astronomie – de enige echte kennis van de werkelijkheid bieden.

www.crossway.org

Het scientisme komt ook tot uiting in de overtuiging dat „er niets bestaat dat niet kan worden aangeraakt of gemeten”.

Deze wetenschappelijke vooringenomenheid laat de linker, binnenste kwadranten buiten beschouwing en neemt alleen de rechter, buitenste kwadranten serieus. Hoop, dromen en diepgaand inzicht zijn dus niet meer dan het vuren van synapsen in de hersenen. Ethiek en moraal zijn subjectief en vaag. Mensen zijn niets meer dan toevallige producten van entropie die ronddraaien op een rots in een zee van leegte.

De diepere oorzaak van deze vooringenomenheid is dat objectieve, empirische methoden slechts toegang bieden tot de kwadranten aan de rechterkant: het uiterlijke, het meetbare, het tastbare.

In haar nobele strijd tegen traditionele religieuze dogma’s – ik meen het serieus: het is een nobele strijd geweest – heeft de wetenschap het leven uiteindelijk teruggebracht tot het empirische en het objectieve. Ze heeft betekenis, doel en geloof naar de achtergrond verdrongen en is tot de conclusie gekomen dat alleen die aspecten van het leven die de wetenschap zelf kan doorgronden, de moeite waard zijn.

Quadrantvooringenomenheid in persoonlijke ontwikkeling

Veel mantra’s op het gebied van persoonlijke ontwikkeling zijn in wezen gericht op de linkerbovenhoek. Denk bijvoorbeeld aan de wet van aantrekking, ‘neem 100% verantwoordelijkheid’, ‘luister naar je hart’, ‘doe wat goed voelt’, enzovoort.

Misschien wel de grootste van allemaal is het idee dat het leven samenspant om ons te helpen, dat het universum luistert naar onze diepste verlangens en dat het alleen maar wacht om ons te geven wat we willen. Wil je miljonair worden? Vraag het gewoon aan het universum, en het wordt je voor de deur bezorgd. Ja, er zijn echt mensen die dat geloven.

Natuurlijk klinkt het idee van plotselinge rijkdom veel aantrekkelijker dan de realiteit van het miljonair worden. Voor de meesten vergt het jarenlang hard werken, creativiteit en doorzettingsvermogen.

Ik ben een groot voorstander van persoonlijke zelfontplooiing. Ik ben ervan overtuigd dat een fundamenteel vertrouwen in het leven cruciaal is voor geluk, en ik zie de kracht van deze ideeën wanneer ze op een realistische manier in de praktijk worden gebracht.

Maar als algemene levensfilosofie zijn ze ronduit zielig. Om nog maar te zwijgen van het feit dat ze grenzen aan narcisme – een overdreven nadruk op het kwadrant linksboven. En dan nog wel op een heel klein deel daarvan.

Combineer narcisme met onze neiging tot onmiddellijke bevrediging, en je hebt een sexy, maar dodelijke combinatie.

De verstandige benadering van persoonlijke ontwikkeling

En zelfs als we onze passie volgen, naar ons hart luisteren en ons eigen pad bewandelen, doen we dat nog steeds altijd binnen de context van de andere drie kwadranten. We zijn altijd afhankelijk van andere mensen en van systemen om onze diepste verlangens te kunnen verwezenlijken. We doen het altijd binnen de context van een samenleving en een cultuur. Onze aard is onvermijdelijk ook biologisch en fysiologisch.

Wat de slogan „luister naar jezelf“ ook over het hoofd ziet, is dat onze psychologie uit vele niveaus bestaat. Ons kwadrant linksboven kent vele niveaus, net als de andere kwadranten. En als we een bevredigend leven willen leiden, moeten we de stemmen uit die lagere niveaus niet de drijvende kracht achter onze beslissingen laten zijn. Ze respecteren en voorzien in de basisbehoeften van onze lagere niveaus? Ja. Hen de touwtjes in handen geven? Nee.

Het is veel beter om naar het hoogste niveau te streven. Als je op elk willekeurig moment gewoon ‘doet wat goed voelt’ en ‘op je instinct vertrouwt’, kun je heel gemakkelijk vervallen in ongezond, zelfvernietigend gedrag.

We zouden ons in plaats daarvan moeten afvragen: „Wat zijn mijn diepste, oprechte verlangens, en hoe kan het verwezenlijken daarvan een betere wereld voor mijzelf en voor iedereen tot stand brengen?”

---