Persoonlijkheidsmaskers: wat ze zijn en hoe je ze kunt herkennen

In dit artikel hebben we het over persoonlijkheidsmaskers.

Het onder de knie krijgen van dit onderwerp is voor mij een grote bron van kracht en vrijheid geweest. Ik vat dingen niet meer zo persoonlijk op, ik kan mensen zien zoals ze zijn, en de agressieve en onaangename types onder ons maken me niet langer bang. Het heeft me geholpen te begrijpen dat onze meest opvallende karaktereigenschappen vaak een façade zijn die is opgebouwd om te verbergen wie we werkelijk zijn.

Zoals Robert Greene zegt: “Je gedachten hebben de neiging om obsessief rond dezelfde onderwerpen te cirkelen. Maar elke persoon die je tegenkomt, is een onontdekt land vol verrassingen.”

Dit artikel vormt een aanvulling op mijn aflevering over persoonlijkheidsmaskers: gebruik het als beknopte naslag of als je liever leest.

Dit is in de eerste plaats een podcastaflevering. Aanbeveling: luister eerst naar de aflevering en gebruik het artikel daarna als naslagwerk.

Luister hierna naar: Wat is de schaduw? (#96); Hoe doe je schaduwwerk? (#94)

Al mijn afleveringen over het onderbewustzijn:
https://player.captivate.fm/collection/7e9d51c5-ab2c-4f7f-99f2-f2f614f85878

Ontdek mijn podcastbibliotheek met 200 afleveringen: https://deep-psychology.com/#pod-cats

Nieuwsbrief en boeken: https://deep-psychology.com/my-links

Wat je in deze aflevering te zien krijgt:

• een volledig overzicht van persoonlijkheidsmaskers,
• inzicht in hoe je die eigenschappen bij anderen kunt herkennen,
• hoe je je eigen maskers kunt ontdekken.

Hieronder vind je een samenvatting van de aflevering; gebruik deze om:
• de belangrijkste
punten door te nemen • specifieke
ideeën nog eens te bekijken • later details na te slaan

De volledige uitleg, de nuances en de voorbeelden vind je in de audio hierboven.

Laten we onze reis door dit onbekende terrein dus beginnen door te bespreken wat persoonlijkheidsmaskers precies zijn.

Wat zijn persoonlijkheidsmaskers?

Let wel: ik gebruik de term hier in een andere betekenis dan bij ‘sociale maskers’, die je kunt zien als de alledaagse, onschuldige maskers die we gebruiken om in de sociale wereld te functioneren, zoals beleefdheid en small talk.

Persoonlijkheidsmaskers zijn persoonlijke, eigenzinnige en vrijwel permanente persoonlijkheden die we aannemen om ons ideale zelf aan de wereld te tonen.

We nemen ze aan om de kloof te overbruggen tussen wie we werkelijk zijn en wie we denken dat we zouden moeten zijn. Ze wijken af van ons ware zelf en dienen om dat te verbergen. Vaak nemen we ze aan zodat anderen ons zullen accepteren en om aan verwachtingen te voldoen.

Toch raken we er zo aan gewend dat we ons ware zelf niet meer kunnen onderscheiden van onze maskers. We raken er ook niet meer in geslaagd om het ware zelf van anderen te onderscheiden van hun maskers, wat tot allerlei verwarring leidt.

Onthoud altijd dat mensen hun beste kant aan de wereld proberen te laten zien. Ze verbergen hun machtsdrang, vijandige gevoelens en onzekerheden. Ook verbergen ze positieve eigenschappen die ze als onaanvaardbaar beschouwen.

En het is van cruciaal belang dat je onthoudt dat persoonlijkheidsmaskers juist bedoeld zijn om de tegenovergestelde eigenschap te verbergen. Je kunt persoonlijkheidsmaskers onderscheiden van iemands ware aard wanneer die persoon een eigenschap vertoont die geforceerd, overdreven of nep overkomt.

De hele wereld is een toneel, / en alle mannen en vrouwen zijn slechts acteurs; / ze hebben hun opkomsten en hun afgangen, / en één man speelt in zijn leven vele rollen.

William Shakespeare

Je leest nu de beknopte versie. De volledige uitleg (met voorbeelden en achtergrondinformatie) vind je in de aflevering:

Laten we eens kijken naar enkele veelvoorkomende voorbeelden, zodat je een concreet beeld krijgt van wat persoonlijkheidsmaskers zijn.

Voorbeelden van persoonlijkheidsmaskers

Een opvallende eigenschap verbergt vaak het tegenovergestelde. Mensen die op hun borst kloppen, zijn vaak grote lafaards; achter een preutse buitenkant kan een wellustige ziel schuilgaan; gespannen types snakken vaak naar avontuur; verlegen mensen snakken naar aandacht. Door verder te kijken dan de schijn, zul je vaak de zwakheden van mensen ontdekken in het tegenovergestelde van de eigenschappen die ze aan je laten zien.

Robert Greene

Machogedrag en overdreven mannelijkheid komen heel vaak voor bij mannen. Als je biologisch gezien een vrouw bent, of een man die zijn vrouwelijke kant kan omarmen, kun je je geïntimideerd voelen door overdreven machogedrag en denken dat degenen die dit vertonen net zo machtig en sterk zijn als ze lijken.

Ik wil niet betwisten dat er van nature verschillende gradaties van mannelijkheid bestaan. Toch moet je begrijpen dat overdreven, geforceerde, nep-machismo in feite een masker is, een rookgordijn dat juist het tegenovergestelde verbergt: zwakte, emotionaliteit, gevoeligheid. Er is een deel in de man dat doodsbang is, en die mannelijkheid is hun manier om dat te onderdrukken en te ontkennen.

In dezelfde geest is chronische agressie een ander persoonlijkheidsmasker. Chronisch agressieve mensen hebben een grote behoefte aan controle. Hun energie verhult lagen van onzekerheden en angsten. Ze ervaren meer gevoelens van hulpeloosheid of frustratie dan normaal, voelen zich chronisch onzeker en kwetsbaar, en verbergen dat. Zoek naar de wond, de onzekerheid, de hulpeloosheid. Zie het bange kind van binnen om hen op hun plaats te zetten.

Agressie bij mensen komt voort uit een onderliggende onzekerheid, en niet simpelweg uit een drang om anderen pijn te doen of iets van hen af te nemen.

Robert Greene

Een ander voorbeeld is overdreven zelfvertrouwen. Je bent vast wel eens iemand tegengekomen die net iets te zelfverzekerd overkomt om nog natuurlijk over te komen. Misschien spraken ze luidkeels over hun prestaties om ervoor te zorgen dat anderen het zouden horen, liepen ze met een overdreven zwierige houding, droegen ze opvallende kleding en accessoires, of verzonnen ze dingen voor een dramatisch effect. Je voelt dat er iets niet klopt, maar je weet niet precies wat.

Zoals je wellicht van mij zou verwachten, is dit overdreven, naar buiten toe getoonde zelfvertrouwen in feite een symptoom van precies het tegenovergestelde. De persoon voelt zich onopgemerkt en ongeliefd, en doet daarom alles om de aandacht te trekken en op te vallen.

Paradoxaal genoeg laat echt zelfvertrouwen zich niet luidkeels gelden. Waarom zou het ook? Zelfvertrouwen is iets wat we zelf in onszelf opbouwen. Het heeft geen bevestiging van buitenaf nodig.

Bij het zoeken naar signalen om op te letten, moet je alert zijn op elk soort extreem gedrag van hun kant – bijvoorbeeld een opzichtig optreden, een overdreven vriendelijke houding of een voortdurende neiging tot grappen maken. Je zult vaak merken dat ze dit als een masker dragen om het tegenovergestelde te verbergen, om anderen af te leiden van de waarheid.

Robert Greene

Een ander veelvoorkomend voorbeeld is overdreven opscheppen. Dit lijkt op het masker van overdreven zelfvertrouwen, maar heeft specifiek te maken met het gevoel van succes of mislukking dat iemand heeft. Wees gerust: degenen die opscheppen over hun successen, voelen zich van binnen vaak mislukkingen. Ze pronken met hun prestaties om erkenning en waardering van anderen te krijgen.

Hoe herken je persoonlijkheidsmaskers?

In theorie beschikken we allemaal van nature over de middelen die nodig zijn om andere mensen ten volle te begrijpen. Maar in de praktijk zijn die middelen nog steeds erg onderontwikkeld, wat betekent dat we totaal niet in staat zijn om te zien wie anderen werkelijk zijn.

Het naïeve perspectief

De verklaring voor dit onvermogen ligt in onze kindertijd en onze lange periode van afhankelijkheid, waarin we de behoefte voelen om onze ouders te idealiseren. We zouden door angst worden overmand als we dachten dat ze zwakheden hadden, dus negeren we die en praten we ze weg. Uiteindelijk bekijken we hen door deze vertekende, idealistische bril.

Gedurende onze lange periode van onvolwassenheid hebben we de neiging om deze idealiseringen en verdraaiingen te projecteren op onze vrienden en leraren, en hen te vergelijken met die idealiseringen. Onze mening over mensen raakt doordrongen van emoties: verering, bewondering, liefde, behoeftigheid, woede.

In onze tienerjaren beginnen we onvermijdelijk de minder nobele kant van mensen te zien, en beseffen we dat er een kloof gaapt tussen het beeld dat we ons van hen vormen en de werkelijkheid. Vastbesloten om onze eigen identiteit te smeden, slaan we door naar de andere kant en hebben we nu de neiging om de negatieve eigenschappen van mensen te overdrijven.

En nadat we zo lang – minstens 15 tot 20 jaar – onze emotionele behoeften via anderen hebben vervuld, wordt het een gewoonte die we nauwelijks nog onder controle kunnen houden.

Deze kijk op mensen wordt het ‘naïeve perspectief’ genoemd. Het houdt ons gevangen in kinderachtige illusies over mensen. We zijn niet in staat om mensen te zien zoals ze werkelijk zijn.

De NP zorgt ervoor dat we ons gevoelig en kwetsbaar voelen. Wanneer we de woorden en daden van anderen analyseren, hebben we de neiging hun bedoelingen verkeerd te interpreteren. We projecteren onze gevoelens op hen en hebben geen duidelijk beeld van wat zij denken of wat hen drijft. Onze pogingen om hen te beïnvloeden zijn gebaseerd op de veronderstelling dat zij hetzelfde willen als wij.

We denken dat we mensen begrijpen, maar we bekijken ze door een vertekende lens. In deze toestand zijn al onze empathische vermogens zinloos geworden.

Robert Greene

Je moet je bewust worden van het naïeve perspectief in jezelf en eraan gaan werken. Hier volgen enkele levensregels:

• Mensen hebben een uniek karakter dat bestaat uit hun verlangens, angsten, herinneringen en wereldbeelden,
• Hun daden en woorden zijn vooral een weerspiegeling van hun karakter, niet van jou,
• Ze verbergen hun zwakke punten en benadrukken hun sterke punten,
• Zij ervaren de wereld heel anders dan jij, en dat kun je intuïtief aanvoelen aan de hand van hun gedrag, gewoontes en lichaamstaal.

Het is niet één universum, maar miljoenen – bijna evenveel als het aantal menselijke ogen en hersenen dat er bestaat – die elke ochtend ontwaken.

Marcel Proust

Woorden negeren

De hardheid van het leven zorgt er vaak voor dat we ons in onszelf terugtrekken. We hebben de neiging om de hele dag in ons hoofd rondjes te draaien: we malen over het verleden, piekeren over de toekomst en maken ons zorgen over onze problemen. Uiteindelijk zitten we vast in ons hoofd, zonder mentale ruimte over om anderen gewoon te observeren.

De belangrijkste reden waarom we de persoonlijkheidsmaskers van mensen niet doorzien, is onze fixatie op woorden. We houden van praten en zijn meesters in het zorgvuldig kiezen van onze woorden om het juiste effect op anderen te sorteren. Woorden maken meestal deel uit van ons bewuste gedrag, waarover we controle hebben. Ze vormen een krachtig rookgordijn, vooral wanneer we ze ondersteunen met overtuigende gezichtsuitdrukkingen.

Je moet leren om verder te kijken dan de woorden en op te merken wat er onbewust naar buiten komt. Leer minder aandacht te besteden aan wat mensen zeggen en meer aan hun toon, hun blik, hun lichaamstaal en hun energie. Daarin laten we dingen zien die we niet verbaal willen uiten. Zelfs kleine gebaren en gewoontes zeggen veel. Duik erin, en je zult beseffen hoe weinig woorden betekenen.

Onderbreek je innerlijke monoloog en let op de gevoelens en gewaarwordingen die deze persoon bij je teweegbrengt. Vertrouw erop, want ze laten je iets zien wat je vaak over het hoofd ziet. Probeer vervolgens een patroon te ontdekken in deze signalen en analyseer ze.

Let op andere kleine, verborgen details die op subtiele wijze iets over hun karakter onthullen: hoe ze obers fooi geven, hun kledingstijl, waar ze enthousiast van worden, wie of wat ze idealiseren.

Zoek naar overdrijvingen in iemands karakter. Elke overdrijving, zoals die ik eerder noemde, is waarschijnlijk een valse persoonlijkheid die ze hebben verzonnen om hun ware karakter te verbergen.

Laten we eens dieper ingaan op hoe je mensen kunt doorgronden.

Lichaamstaal

Non-verbale communicatie kun je niet ervaren door alleen maar na te denken en gedachten in woorden om te zetten, maar moet je fysiek aanvoelen terwijl je je verdiept in de gezichtsuitdrukkingen of vaste houdingen van andere mensen.

Robert Greene

De eerste stap om lichaamstaal te leren lezen, is bij jezelf te beginnen. Realiseer je hoe weinig je opmerkt, en laat die voortdurende drang om dingen te interpreteren en in hokjes te plaatsen los. Denk minder na over wat je zelf wilt zeggen en richt je aandacht op de ander; stem je af op die persoon.

Stel je zintuigen open en ga op fysiek niveau contact aan met anderen; neem hun energie in je op, niet alleen hun woorden. Let op hun gebaren, hun toon en hun algehele energie of houding. Voel en neem de informatie waar die ze via deze kanalen overbrengen. Misschien merk je dat hun woorden in tegenspraak zijn met deze andere informatie. Probeer je voor te stellen waarom dat zo is, en krijg een idee van wat er in hen omgaat.

Naarmate je meer ervaring opdoet, zul je gebaren aan emoties kunnen koppelen, meer opmerken en een nieuwe manier ontdekken om met hen om te gaan.

Geen enkel sterveling kan een geheim bewaren. Ook al zwijgen zijn lippen, zijn vingertoppen verraden hem; uit elke porie sijpelt verraad naar buiten.

Sigmund Freud

Houd rekening met de volgende stappen:

• Begin met het opmerken van een of twee gezichtsuitdrukkingen die in tegenspraak zijn met wat de persoon zegt,
• Begin bij het gezicht: let goed op micro-uitdrukkingen en geforceerde gezichtsuitdrukkingen,
• Luister naar de stem: die zegt veel over het zelfvertrouwen en de tevredenheid van mensen,
• Ga dan naar het lichaam: let op de houding, hun handen, hun benen,
• Let op tegenstrijdige signalen: een positieve opmerking met negatieve lichaamstaal, of een negatieve opmerking met een grappige toon en een glimlach. Als dit een paar keer voorkomt, is de kans groot dat de ander onaangename gevoelens jegens jou verbergt.
  

Bij dit alles moet je meer interesse in hen tonen dan in jezelf, zonder dat het opvalt dat je informatie probeert te verzamelen. Wees ontspannen en open, en zorg ervoor dat ze gaan praten. Zodra je een beeld hebt van iemands normale gemoedstoestand, kun je letten op afwijkingen.

Door dit herhaaldelijk te doen, raakt het je diep verankerd en uiteindelijk overstijg je het naïeve perspectief. Je krijgt een glimp te zien van het rijke scala aan menselijke persoonlijkheden – zo gevarieerd, zo veelzijdig, zo eigenzinnig – en je zult de krachtige voordelen daarvan ervaren.